Inscriptions: Epitaph of Toutius Incitatus by his freedman Toutius Marcellus
Identification
| Reference as: | MPL02199 |
|---|---|
| Title | Epitaph of Toutius Incitatus by his freedman Toutius Marcellus |
| Trismegistos-No. | 487265 |
Object
Provenance and Location
| Find Place | Lugdunum |
|---|---|
| Find Context | Right side of the Saône, below the hills of the Pierre-Scize castle, 1839. |
| Latitude | 0.0 |
| Longitude | 0.0 |
| Current Location | Lyon, Musée Gallo-Romain Lyon Fourvière |
| Inventory number | AD162 |
| Current Location Details | |
| Vicinity |
Object Details
| Object Type | altar |
|---|---|
| Material | limestone |
| State of Preservation | incomplete |
| Dimensions |
width: 72.0 cm height: 123.0 cm depth: 54.0 cm |
| Letter Size in cm (min) | 2.0 |
| Letter Size in cm (max) | 3.5 |
| Execution Technique | chiselled |
| Religion | Pagan |
Decoration
| Decoration and Iconography | Altar on pedestal with moulded base and pulvinus, topped by an architrave and the remains of a pediment. |
|---|---|
| Decoration Tags |
|
Verse Layouts
-
Prose Verse Presence Praescriptum + carmen Prose Verse Distinction - No distinction
Layout Types (Prose) - Justified
- Left aligned
Layout Types (Verse) - Left aligned
Scriptio Continua in verse part no Abbreviations in verse part no Verse Line Correspondence No Graphic Signs and Spaces for Easier Carmen Reading - To separate words - Interpunction
Text
| Function | funerary inscription |
|---|---|
| Language(s) |
|
| Verse Type(s) |
|
| Rhythmisation | Mixed scheme |
Inscription & Translations
D`ETQVE͡TIAET͡ERNAE´M
TOVTIINCITATIIIIIIIVIR
[]VGLVGETNAVTARARIT͡EM
[]ENTONARIOLVGCONSIS
5[]ENTHONORATONEGOTIA
TORIFRVMENTARIO
OVTIVS MARCELLVSLI
[]ATRONOPIISSIMOE͡TSIBIVI
[]OSVITETSVBASCIADEDICAV
TOVTIINCITATIIIIIIIVIR
[]VGLVGETNAVTARARIT͡EM
[]ENTONARIOLVGCONSIS
5[]ENTHONORATONEGOTIA
TORIFRVMENTARIO
OVTIVS MARCELLVSLI
[]ATRONOPIISSIMOE͡TSIBIVI
[]OSVITETSVBASCIADEDICAV
10[]OFELIXETHILARISVIV͡ASQVI
[].RISETMANIBVSMEISBE
NEOPTAVERIS
D(is) `et que͡ti aet͡ernae´ M(anibus)
Touti Incitati (sevir)
[A]ug(ustalis) Lug(dunensis) et naut(ae) Arar(ici) it͡em
[c]entonario Lug(duni) consis-
5[t]ent<i> honorato negotia-
tori frumentario. ( vac. 3)
Ṭoutius ( vac. 2) Marcellus liḅ(ertus)
[p]atrono piissimo e͡t sibi vi-
[vus p]osuit et sub ascia dedicav(it).
Touti Incitati (sevir)
[A]ug(ustalis) Lug(dunensis) et naut(ae) Arar(ici) it͡em
[c]entonario Lug(duni) consis-
5[t]ent<i> honorato negotia-
tori frumentario. ( vac. 3)
Ṭoutius ( vac. 2) Marcellus liḅ(ertus)
[p]atrono piissimo e͡t sibi vi-
[vus p]osuit et sub ascia dedicav(it).
10[Opt]o felix et hilaris viv͡as qui
[leg]ẹris et Manibus meis be-
ne optaveris.
D(is) `et que͡ti aet͡ernae´ M(anibus) Touti Incitati (sevir) [A]ug(ustalis) Lug(dunensis) et naut(ae) Arar(ici) it͡em [c]entonario Lug(duni) consis[t]ent<i> honorato negotiatori frumentario. ( vac. 3) Ṭoutius ( vac. 2) Marcellus liḅ(ertus) [p]atrono piissimo e͡t sibi vi[vus p]osuit et sub ascia dedicav(it).
[Opt]o felix et hilaris viv͡as qui [leg]ẹris
et Manibus meis bene optaveris.
Apparatus
Text follows CIL. Picture checked by Spalla 2025.
l. 2: Fouti Incitati, Comarmond.
l. 3: Aug(ustalis) Lug(duni), Boissieu; Allmer and Dissard; Schmidts. arar(ico), Allmer and Dissard; Waltzing.
ll. 4-5: consitent(ium), Boissieu.
ll. 5-6: negociatori, Boissieu.
l. 7: Fontius.... Marcelius, Comarmond.
l. 8: patro nobilissimo e.. sibi vivus, Comarmond.
l. 10: hilaris vivus ovi, Comarmond.
l. 11: Manibus m lis, Comarmond.
l. 12: nt optaver, Comarmond.
Main Translation
| Translation |
To the Manes, and to the eternal rest of Toutius Incitatus, sevir Augustalis of Lugdunum and boatman on the Saône. Toutius Marcellus, his freedman, has put this up while still alive and dedicated it under the ascia for his most benevolent patron, as well as cloth-dealer in Lugdunum, with the honours that befit this position, and grain dealer; and to himself. Whoever reads this and delivers good prayers to my spirits of the Underworld, I wish that they may live happy and merry. |
|---|---|
| Citation | Fabio Spalla |
Other Translations
- Aux dieux Mânes et au repos éternel de .... Toutius Incitatus, sévir augustal de Lyon et batelier de la Saône ; centonaire demeurant á Lyon, promu aux honneurs de la corporation ; négotiant marchand de blé ; .... Toutius Marcellus, son affranchi, à son excellent patron et pour lui-même, a, de son vivant, élevé ce tombeau et l'a dédié sous l'ascia. - Vis heureux et joyeux, passant qui liras ces lignes et souhaiteras du bien à mes Mânes. (French , A. Allmer, P. Dissard)
- A los dioses Manes y al descanso eterno de Toutio Incitato, séviro augustal de Lyon, marinero del río Saone. Toutio Marcelo, liberto, para su queridísimo patrono, centonario en Lyon con los honores propios, comerciante del trigo, y para sí mismo en vida lo erigió y dedicó bajo el ascia. Deseo que vivas veliz y alegre, si es que lees esta inscripción y le expresas buenos deseos a mis Manes. (Spanish, C. Fernández Martínez)
Prosopographical Information
-
Name Toutius Incitatus Gender Male Rank Ordo municipalis Profession Other profession Role Dedicatee -
Name Toutius Marcellus Gender Male Legal Status Freedman / Freedwoman Role Dedicator
Further Information
Comment
Dating proposed by Comarmond. Liu and Schmidts propose a dating between the second half of the 2nd century and the 3rd century AD, though without providing any criteria.
Squeeze
| Have Squeeze? | no |
|---|
Dating
| Date (From) | 201 AD |
|---|---|
| Date (To) | 300 AD |
| Date (Criteria) |
|
Bibliography
- CIL 13, 01972
- CLEGall 00074
- A. M. Comarmond, Sur des antiquités nouvellement découvertes au bas du rocher de Pierre-Scise, à Lyon, Bull. Mon. 5 (1839), 514-516, nr. 2 (with French translation; also on dating) 🔗 link
- A. Boissieu, Inscriptions antiques de Lyon. Reproduites d'après les monuments ou recueillies dans les auteurs, Lyon 1846, 197-198, nr. 26 (with drawing) 🔗 link
- A. Allmer, P. Dissard, Musée de Lyon. Inscriptions antiques, Vol. 2, Lyon 1889, 415-416, nr. 162 (with French translation) 🔗 link
- J. P. Waltzing, Étude historique sur les corporations professionnelles chez les Romains depuis les origines jusqu'à la chute de l'Empire d'Occident, Vol. 3. Recueil des inscriptions grecques et latines relatives aux corporations des Romains, Louvain 1899, 571, nr. 2098. 🔗 link
- L. Bonnard, La navigation intérieure de la Gaule à l'epoque Gallo-Romaine, Paris 1913, 190-191, nr. 47. 🔗 link
- A. Audin, Y. Burnand, Chronologie des épitaphes romaines de Lyon, Rev. Etud. Anc. 61, 3-4 (1959), 326, 350. 🔗 link
- L. De Salvo, I corpora naviculariorum. Economia privata e pubblici servizi nell'impero romano, Messina 1992, 132, n. 327; 638, nr. 128. 🔗 link
- A. Le Mer, C. Chomer, Carte archéologique de la Gaule 69.2: Lyon, Paris 2007, 477. 🔗 link
- J. Liu, Collegia centonariorum. The guilds of textile dealers in the Roman West, Boston and Leiden 2009, 334-335, nr. 15 (also on alternative dating) 🔗 link
- T. Schmidts, Akteure und Organisation der Handelsschifffahrt in den nordwestlichen Provinzen des Römischen Reiches, Mainz 2011, 18; 133, nr. 10 (also on alternative dating) 🔗 link
- C. Fernández Martínez, Ritmos métricos accidentales o locuciones idiomáticas en inscripciones galas consideradas como carmina (CIL, XIII, 1983, 1972, 2073, 2216, 1849), Rev. Philol. 94, 1 (2020), 87-89, nr. 2 (with Spanish translation and photo, 87, fig. 2) 🔗 link
- CLEO L048* 🔗 link
- EDCS-10500926 🔗 link
- Ghent Database of Roman Guilds 🔗 link
Images
Editing History
| Created | 2025-08-06, by Fabio Spalla |
|---|---|
| Work Status | Complete |
| Import Notice |
Revisions
-
by Fabio Spalla
at 2025-07-24 08:40 -
by Fabio Spalla
at 2025-07-24 10:17 -
by Fabio Spalla
at 2025-07-24 10:19 -
by Chiara Cenati
at 2025-08-06 12:28
