Inscriptions: Epitaph of Sempronia by her husband Sextus Pompeius Apelles
Identification
| Reference as: | MPL02194 |
|---|---|
| Title | Epitaph of Sempronia by her husband Sextus Pompeius Apelles |
| Trismegistos-No. | 437795 |
Object
Provenance and Location
| Find Place | Arelate |
|---|---|
| Find Context | FIrst seen in the church of Saint-Georges-le-Fabregolier, 17th century. |
| Latitude | 0.0 |
| Longitude | 0.0 |
| Current Location | Arles, Musée départemental Arles antique |
| Inventory number | |
| Current Location Details | Depot. |
| Vicinity |
Object Details
| Object Type | altar |
|---|---|
| Material | marble |
| State of Preservation | complete |
| Dimensions |
width: 60.0 cm height: 99.0 cm depth: 52.0 cm |
| Letter Size in cm (min) | 1.2 |
| Letter Size in cm (max) | 2.2 |
| Execution Technique | chiselled |
| Religion | Pagan |
Decoration
| Decoration and Iconography | Altar with moulded base and pulvinus, topped by architrave with praescritpum D(is) M(anibus) and pediment terminating in volutes. On pediment, doves eating fruit. Rosette on right volute preserved, rosette on left volute lost. |
|---|---|
| Decoration Tags |
|
Verse Layouts
-
Prose Verse Presence Praescriptum + carmen + postscriptum Prose Verse Distinction - Yes, by bigger lettering in prose
- Yes, by different layout
Layout Types (Prose) - Centered
- Justified
Layout Types (Verse) - Justified
- Left aligned
Scriptio Continua in verse part no Abbreviations in verse part no Verse Line Correspondence No, just uses all available space Graphic Signs and Spaces for Easier Carmen Reading - To separate words - Interpunction
Text
| Function | funerary inscription |
|---|---|
| Language(s) |
|
| Verse Type(s) |
|
| Rhythmisation | Quantitative scheme |
Inscription & Translations
Architrave:
..
..
Epigraphic field:
DEBITACONIVGIOAPELLESPIACARMINASCR͡IBIT
QVAMRAPVITMORSINIMICAVIRO
HAECDEBENTMEMORESPOSTREMAINMORTERE
5FERRE:OREQVIEMGRATAMQVAMPIACV
RADICAT[···]IVGISOFFICIVMTESTATVRCA
MINEPA[]EX[]MVMQVETIBIREFERO
MVNV[]ONIADVLCISCASTAVIRORE[]
RENS[]ELISTOTDAMNAAMISSA
10CONIVGE[]LAPISOBTESTORLE
VITERSVPER[]QVIESCASETMEDIAE
AETATINEGRAVISESS.VELIS
DEBITACONIVGIOAPELLESPIACARMINASCR͡IBIT
QVAMRAPVITMORSINIMICAVIRO
HAECDEBENTMEMORESPOSTREMAINMORTERE
5FERRE:OREQVIEMGRATAMQVAMPIACV
RADICAT[···]IVGISOFFICIVMTESTATVRCA
MINEPA[]EX[]MVMQVETIBIREFERO
MVNV[]ONIADVLCISCASTAVIRORE[]
RENS[]ELISTOTDAMNAAMISSA
10CONIVGE[]LAPISOBTESTORLE
VITERSVPER[]QVIESCASETMEDIAE
AETATINEGRAVISESS.VELIS
Architrave:
Ḍ(is) Ṃ(anibus).
Ḍ(is) Ṃ(anibus).
Epigraphic field:
Debita coniugio Apelles pia carmina scr͡ibit,
quam rapuit mors inimica viro.
Haec debent memores postrema in morte re-
5ferre: o requiem gratam quam pia cu-
ra dicat. [. c. 3. Co]ṇiugis officium testatur caṛ-
mine pa[rvo], ex[tre]mumque tibi refero
munu[s, Sempr]onia dulcis, casta viro, re[ve-]
rens, [pia, kara, fid]elis. Tot damna amissa
10coniuge ị[ure fleo]. [T]ẹ, lapis, obtestor, le-
viter super [ossa] quiescas et mediae
aetati ne gravis essẹ velis.
Debita coniugio Apelles pia carmina scr͡ibit,
quam rapuit mors inimica viro.
Haec debent memores postrema in morte re-
5ferre: o requiem gratam quam pia cu-
ra dicat. [. c. 3. Co]ṇiugis officium testatur caṛ-
mine pa[rvo], ex[tre]mumque tibi refero
munu[s, Sempr]onia dulcis, casta viro, re[ve-]
rens, [pia, kara, fid]elis. Tot damna amissa
10coniuge ị[ure fleo]. [T]ẹ, lapis, obtestor, le-
viter super [ossa] quiescas et mediae
aetati ne gravis essẹ velis.
Architrave: Ḍ(is) Ṃ(anibus).
Epigraphic field:
Debita coniugio Apelles pia carmina scr͡ibit,
quam rapuit mors inimica viro.
Haec debent memores postrema in morte referre:
o requiem gratam quam pia cura dicat.
[. c. 3. Co]ṇiugis officium testatur caṛmine pa[rvo],
ex[tre]mumque tibi refero munu[s, Sempr]onia
dulcis, casta viro, re[ve]rens, [pia, kara, fid]elis.
Tot damna amissa coniuge ị[ure fleo].
[T]ẹ, lapis, obtestor, leviter super [ossa] quiescas
et mediae aetati ne gravis essẹ velis.
Debita coniugio Apelles pia carmina scr͡ibit,
quam rapuit mors inimica viro.
Haec debent memores postrema in morte referre:
o requiem gratam quam pia cura dicat.
[. c. 3. Co]ṇiugis officium testatur caṛmine pa[rvo],
ex[tre]mumque tibi refero munu[s, Sempr]onia
dulcis, casta viro, re[ve]rens, [pia, kara, fid]elis.
Tot damna amissa coniuge ị[ure fleo].
[T]ẹ, lapis, obtestor, leviter super [ossa] quiescas
et mediae aetati ne gravis essẹ velis.
Sex(tus) Pompeius Apelles coniug(i) i͡ncomp(arabili).
Apparatus
l.9 reg., orig. kara
Text follows CIL 12. Picture checked by Spalla 2025.
ll. 4-5: Haec debent memores postrema in morte referre, echoing Verg. Aen. 10.491: Arcades, haec inquit memores mea dicta referte; 11.176: vadite et haec memores regi mandata referte, Hoogma.
ll. 7-8: refero munu[s Sempr]o[nia d]ulcis, CIL. munus amans refero, to obtain a pentameter, CLE.
Main Translation
| Translation |
Architrave: To the Manes. Apelles writes these duly devoted verses to his wife, whom hostile death snatched away form her husband. Those who remember her must repeat these verses back to her in her death: "O what pleasing rest he delivers to her with duitiful diligence!" My duty as a husband is witnessed by this brief poem, and I deliver to you my last gift, sweet Sempronia, virtuous towards her husband, respectful, devoted, beloved, faithful. I have every right to lament such great pain for my lost wife. I beg you, stone, to rest lightly on her bones, that you may not be heavy upon her middle age. Sextus Pompeius Apelles (made this) for his incomparable wife. |
|---|---|
| Citation | Fabio Spalla |
Other Translations
- Apeles escribe estos emotivos versos dedicados a su pareja, a quien la muerte enemiga apartó de su marido. Quienes la recuerdan, deben recitar estos últimos versos a la hora de su muerte: joh, qué placentero descanso le ha procurado su ejemplar cuidado! Mi deber de esposo queda claro en este breve poema y te envío mi último homenaje, querida Sempronia, intachable con tu esposo, respetuosa, cariñosa, entrañable, fiel: lloro con justicia tantos daños sufridos al haber perdido a mi esposa. Y a ti, lápida, te ruego que descanses ingrávida sobre sus huesos, para no resultarle pesada a su lo mediana edad. (Spanish, C. Fernández Martínez)
Prosopographical Information
-
Name Sempronia Gender Female Age Range Adult (21–60) [expression: Non-canonical, precision: low] Role Dedicatee -
Name Sextus Pompeius Apelles Gender Male Role Dedicator
Further Information
Comment
Dating proposed by Hirschfeld.
Squeeze
| Have Squeeze? | no |
|---|
Dating
| Date (From) | 101 AD |
|---|---|
| Date (To) | 200 AD |
| Date (Criteria) |
|
Bibliography
- CIL 12, 00861
- CLE 01192
- J. Cholodniak, Carmina sepulcralia latina epigraphica, Petersburg 1904, 104-105, nr. 283. 🔗 link
- J. Zarker, Studies in the Carmina Latina Epigraphica, Princeton 1958, 92-93. 🔗 link
- R. P. Hoogma, Der Einfluss Vergils auf die Carmina Latina epigraphica. Eine Studie mit besonderer Berücksichtigung der metrisch-technischen Grundsätze der Entlehnung, Amsterdam 1959, 124. 🔗 link
- C. Fernández Martínez, Poesía epigráfica latina II, Madrid 1999, 27, nr. 1192 (Spanish translation of the elegiac couplets) 🔗 link
- M. Rothé, M. Heijmans, Carte archéologique de la Gaule 13.5: Arles, Crau, Camargue, Paris 2008, 313. 🔗 link
- CLEO N033 🔗 link
- EDCS-08401482 🔗 link
- MQDQ 🔗 link
Images
Editing History
| Created | 2025-07-16, by Fabio Spalla |
|---|---|
| Work Status | Complete |
| Import Notice |
Revisions
-
by Fabio Spalla
at 2025-07-16 15:20 -
by Fabio Spalla
at 2025-07-16 15:54 -
by Fabio Spalla
at 2025-07-16 16:11 -
by Fabio Spalla
at 2025-07-16 16:14 -
by Fabio Spalla
at 2025-07-16 16:15 -
by Chiara Cenati
at 2025-07-16 19:01 -
by Chiara Cenati
at 2025-07-16 19:05 -
by Chiara Cenati
at 2025-07-16 19:07
